واکاوی ابعاد رسانه‌ای آیین‌های مذهبی (مطالعه موردی: راهپیمایی اربعین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه علوم ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،

3 دانشیار، گروه علوم ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 استادیار، گروه علوم ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

راهپیمایی اربعین یکی از آیین‌های مذهبی جهان است که سالانه میلیون‌ها نفر در آن مشارکت دارند. این پژوهش در حوزه رسانه، دین و ارتباطات است. دستیابی به ابعاد رسانه‌ای راهپیمایی اربعین از اهداف اصلی این پژوهش می‌باشد که با استفاده از روش نظریه مبنایی و انجام مصاحبه با خبرگان، طی فرآیند کدگذاری باز، محوری و انتخابی، مؤلفه‌ها استخراج و ارائه گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان داد؛ راهپیمایی اربعین از دو نوع ارتباطات درونی و بیرونی برخوردار است. بعد درونی بیشتر شامل "ارتباطات میان فردی سنتی" و بعد بیرونی مربوط به کسانی است که اخبار و اطلاعات این راهپیمایی را از طریق رسانه‌های مختلف دریافت می‌کنند که به "ارتباطات جمعی" مربوط می‌شود و به دو دسته "ارتباطات رسمی" و "ارتباطات غیررسمی" تقسیم می‌شود. در ارتباطات درونی این راهپیمایی، "فرستندگان" و "گیرندگان" پیام خود "شرکت‌کنندگان" هستند اما در ارتباطات بیرونی میان فرستندگان و گیرندگان پیام تفاوت وجود دارد. فرستندگان به دو دسته تقسیم می‌شوند. دسته اول "گزارش‌گران" و "خبرنگاران رسمی" هستند که در راهپیمایی شرکت دارند و وظیفه "اطلاع‌رسانی" و "تولید خبر" برای رسانه‌های رسمی را بر عهده دارند. دسته دوم "گزارش‌گران مردمی" هستند که پیام‌هایی از خود و رویدادهای اطراف خود در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند. مخاطبان دارای ویژگی‌های "مخاطبان آیینی" می‌باشند و الگوی آن "مراوده‌ای - تعاملی" ارزیابی می‌شود. "برد رسانه‌ای راهپیمایی اربعین" با عنایت به "مخاطبین فراملی" آن، برد رسانه‌ای فراملی و جهانی قلمداد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


اوسولیوان، ت.، ‌هارتلی، ج.، ساندرز، د. و فیسک، ج. (1385). "مفاهیم کلیدی ارتباطات"، (م. رئیس‌زاده، مترجم) تهران: فصل نو.
بهار، م. (1386). "مطالعات فرهنگی: اصول و مبانی"، تهران: سمت.
عاملی، س. (1396). "تحلیل پیمایش راهپیمایی اربعین حسینی: ظرفیت‌ها، چالش‌ها، نمادها و معانی"، تهران: مرکز پژوهشی سیاست‌های فضای مجازی دانشگاه تهران.
مک کوایل، د. (1398). "مخاطب شناسی"، (م. منتظر قائم، مترجم) تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
میرسعیدقاضی، ع. و اسماعیلی، ح. (1381). "مخاطب‌شناسی و افکارسنجی در رسانه‌های جمعی"، تهران: مرکز برنامه‌ریزی و آموزش نیروی انسانی، آن.
Bell, C. (1992). “Ritual Theory, Ritual Practice”, Oxford University Press (New York).
Deflem, M. (1991). “Ritual, Anti-structure, and Religion: A Discussion of Victor Turner's Processual Symbolic Analysis”, Purdue University, Published in Journal for the Scientific Study of Religion, Vol. 30(1), PP. 1-25.
Durkheim, E. (1965). “The elementary forms of the religious life”, New York: Free Press.
Gerbner, G. (1967). “Mass media and human communication in Dance. F.E.X. (ed)”, Human Communication Theory. New York: Holt, Rine Hart and Winston.
Grimes, R.L. (1995). “Beginnings in Ritual Studies”, Columbia: University of South Carolina Press.
Jaimangal-Jones, D. (2014). “Utilising ethnography and participant observation in festival and event research”, International Journal of Event and Festival Management, Vol. 5, PP. 39-55.
Mcquail, D. (1987). “Mass Communication Theory”, Sage, Vol. 51.
Thampson, J. (1995). “Media and Modernity”, Polity Press, 12,13.
Theodorson, S.A. & Theodorson, A.G. (1969). “A Modern Dictionary of Sociology”, New York: Cassell.
Turner, V.W. (1973). “Symbols in African Ritual”, Science, Vol. 179, PP. 1100-1105.
White, M. & Schwoch, J. (2006). “Questions of method in cultural studies”, Malden: Blackwell Publishing.